Çorum Gezi Rehberi: Hitit Başkenti Hattuşa'dan Leblebi Fırınlarına

Kısa cevap: Çorum’u neden ve nasıl gezmeli?

Çorum, Hitit uygarlığını yerinde görmek isteyenler için Türkiye’nin bir numaralı adresidir. İlk gün Çorum Müzesi, Saat Kulesi, Ulu Camii ve leblebiciler; ikinci gün Hattuşa (Aslanlı Kapı, Yerkapı poterni, Büyük Tapınak), Yazılıkaya, Boğazköy Müzesi ve dönüşte Alacahöyük; üçüncü gün Şapinuva ile İncesu Kanyonu ya da Osmancık–İskilip en verimli plandır. Şehre İstanbul’dan Merzifon’a uçup 63 km’lik servisle, Ankara’dan ise 240 km’lik karayoluyla otobüsle gelinir. Ören yerleri arasında toplu taşıma olmadığı için en az bir gün araç kiralamak gezinin kalitesini belirler.

Çorum temel bilgiler

Kısa tarih

Çorum ve çevresinde Geç Kalkolitik Çağ’dan (MÖ 5000) bu yana kesintisiz yerleşim izleri bulunur. Bölgenin yerli halkı Hattiler, Hattuş adını verdikleri kenti kurdu; MÖ 20. yüzyılda Asurlu tüccarlar bu yerleşimin dışında bir ticaret kolonisi (karum) açtı. MÖ 1700’lerde Kuşşaralı Kral Anitta Hattuş’u yıktı; I. Hattuşili’nin tahta çıkmasıyla (MÖ 1665–1640) Hattuşa, Hitit Devleti’nin başkenti oldu. İmparatorluk döneminde (MÖ 14.–13. yüzyıl) şehir 6 km’lik surlarla çevrildi; Hititler bu dönemde Mısır, Babil ve Mitanni ile boy ölçüşen bir büyük güçtü. Dünyanın bilinen ilk yazılı barış antlaşmalarından biri olan Kadeş Antlaşması‘nın çivi yazılı tableti Boğazköy’de bulundu. Hitit İmparatorluğu MÖ 1200 civarında yıkıldı; yerleşim Frig, Pers, Helenistik, Galat, Roma ve Bizans dönemlerinde küçülerek sürdü.

Hattuşa, 1834’te Fransız mimar Charles Texier tarafından yeniden keşfedildi. 1906’da Müze-i Hümayun konservatörü Theodor Makridi Bey ile Asurolog Hugo Winckler’in kazısı burasının Hitit başkenti olduğunu kanıtladı; 1931’de başlayan ve II. Dünya Savaşı arasından sonra 1952’den beri kesintisiz süren kazılar Alman Arkeoloji Enstitüsü tarafından yürütülüyor. Cumhuriyet’in ilk millî kazılarından biri ise Atatürk’ün direktifiyle 1935’te Alacahöyük’te başladı. Orta Çağ’da Çorum, Anadolu Selçukluları döneminde önemli bir yerleşim oldu; Ulu Camii’nin ilk yapısı Selçuklu dönemine, Osmancık’taki Koyunbaba Köprüsü II. Bayezid dönemine aittir. Osmanlı döneminde bir sancak merkezi olan şehir, Saat Kulesi ve Hıdırlık Camii gibi yapılarını 19. yüzyıl sonunda Çorumlu Yedi-Sekiz Hasan Paşa’nın hayratı olarak kazandı.

İlçeler ve öne çıkanları

Nüfuslar TÜİK ADNKS 2025 sonuçlarından, Boğazkale uzaklığı muze.gov.tr’den alınmıştır; diğer uzaklıklar ilçe merkezlerine karayolu güzergâhına göre yaklaşık değerdir.

Hattuşa rehberi: ören yeri nasıl gezilir?

Hattuşa geniş ve yokuşlu bir alana yayılır; ziyaretçiler genellikle ören yeri içindeki asfalt çevre yolunu araçla takip ederek önemli noktalarda durur. Önerilen sıra şöyledir:

1. Büyük Tapınak (Aşağı Şehir): Girişe en yakın, Hattuşa’nın en büyük dinî yapısı. İki kült odası olduğu için fırtına tanrısı ile Arinna’nın güneş tanrıçasına adandığı düşünülür. Çevresindeki depolar ve sokak dokusu kentin ölçeğini gösterir.
2. Aslanlı Kapı: Yolun güneybatıya kıvrıldığı noktada; dış yüzündeki aslan yontuları Hattuşa’nın en çok fotoğraflanan karesidir.
3. Yerkapı ve Sfenksli Kapı: Kentin güney ucundaki 30 m yüksekliğindeki yapay set; altındaki 71 m’lik poternden yürüyerek sur dışına çıkabilirsiniz. Setin merdivenlerinden yukarı şehir ve tapınaklar mahallesi geniş bir açıyla görülür.
4. Kral Kapı: İç yüzündeki silahlı tanrı kabartmasının kopyası yerinde durur.
5. Yukarı Şehir tapınakları: Büyükkale’nin önündeki anıtsal yapılar arasında son Hitit Büyük Kralı II. Şuppiluliuma’nın, kendisinin ve babası IV. Tuthaliya’nın işlerini anlatan Luvi hiyeroglifli iki büyük yazıtı bulunur.
6. Büyükkale: Direkli galerilerle çevrili avlular, depo binaları ve büyük kabul salonuyla kraliyet sarayının bulunduğu kayalık tepe.
7. Yazılıkaya: Ören yerinden çıkıp şehir dışındaki açık hava tapınağına geçin.
8. Boğazköy Müzesi: Boğazkale merkezinde; sfenksler ve tabletlerle günü kapatın.

Pratik ipuçları: Yaz aylarında alanda gölge çok azdır; şapka, su ve rahat ayakkabı şarttır. Kışın alan karla kaplanabilir ve ören yeri içi yol kaygan olabilir. Hattuşa, Yazılıkaya ve müze için en az 4–5 saat, Alacahöyük’ü de eklemek için tam gün ayırın. Hitit tarihine yeni başlıyorsanız Hattuşa’ya gitmeden önce Çorum Müzesi’ni gezmek alanı okumanızı kolaylaştırır.

Çorum’a en yakın havalimanları

Çorum’da havalimanı bulunmuyor. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün ulaşım sayfasında Merzifon Havalimanı’nın geçmişte tadilat nedeniyle kapandığı ve havayolu ulaşımının Samsun üzerinden sağlandığı yazıyor; bu not eskidir. Havalimanı bugün DHMİ tarafından işletiliyor ve İstanbul seferleri sürüyor. Ana seçenekler:

Amasya Merzifon Havalimanı (MZH)

DHMİ’nin genel bilgilerine göre havalimanı 2008‘de sivil trafiğe açılmıştır; sivil–askerî ortak kullanımlıdır, ICAO kodu LTAP’tır. İç ve dış hat salonları aynı terminal binasındadır: 1.390 m² terminal alanında 4 check-in bankosu, 1 bagaj konveyörü ve 2 pasaport kabini bulunur; yıllık yolcu kapasitesi 700.000’dir. Tarifeli seferler İstanbul‘adır: THY İstanbul Havalimanı’ndan, Pegasus Sabiha Gökçen’den uçar. Sefer günleri sınırlıdır ve sezona göre değişir; uçuşu kaçırırsanız aynı gün alternatif bulmak zordur.

Merzifon’dan Çorum’a adım adım:

1. Havalimanı servisi: DHMİ’nin Ulaşım sayfasında Çorum yönüne Burak Tur servisi listelenir (0364 227 41 51). Duraklar: Devlet Tiyatroları, Binevler kavşağı, 23 Nisan Okulu, Bahabey Özdoğanlar kavşağı, Anitta Otel (AHL AVM) ve Otogar. Servis saatleri uçuş seferlerine göre değişir; Çorum’dan havalimanına giderken de aynı numaradan kalkış saatini teyit edin.
2. Taksi: Terminal çıkışından Çorum merkeze karayoluyla yaklaşık 1 saat 10 dakika.
3. Araç kiralama: DHMİ, havalimanında hizmet veren kiralama firmalarını (Sima Oto Kiralama, Avis) telefonlarıyla birlikte Ulaşım sayfasında listeler. Hattuşa ve Alacahöyük’ü gezecekseniz aracı doğrudan havalimanından almak zaman kazandırır.

Merzifon’un tarihî merkezi ve Kara Mustafa Paşa Külliyesi havalimanına birkaç km mesafededir; ayrıntılar için Amasya rehberimize bakın.

Samsun Çarşamba ve Ankara Esenboğa

Samsun Çarşamba Havalimanı (SZF) Karadeniz kıyısındaki en büyük meydanlardan biridir; İstanbul ve Ankara dışındaki şehirlere de iç hat seferleri ve sezonluk dış hat seferleri vardır. Samsun otogarından Çorum’a gün boyu otobüs kalkar; ayrıntılar için Samsun rehberimize bakın. Ankara Esenboğa Havalimanı (ESB) ise doğrudan yurt dışı uçuşları için en geniş seçenektir; Esenboğa’dan AŞTİ’ye geçip Çorum otobüsüne binebilirsiniz. Ankara’daki ulaşım bağlantıları için Ankara rehberimize, tüm meydanların ulaşım bilgileri için Türkiye havalimanları sayfasına göz atın. Hangi şehirlere uçuş olduğu sezona ve havayoluna göre değişir; güncel listeyi havayolunun sitesinden kontrol edin.

Otogar ve şehir içi ulaşım

Çorum Otogarı, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne göre çevre yolu bulvarı üzerindedir; ilçelere ulaşım da yine otogardan sağlanır. Müdürlüğün yayımladığı firma listesinde Kamil Koç, Metro Turizm, Ulusoy, Tokat Seyahat ve Lüks Karadeniz gibi şehirlerarası firmalar ile Alaca, Sungurlu, Osmancık, Kargı–Tosya–Kastamonu, Ortaköy–İskilip, Mecitözü ve Bayat–Çankırı hatlarında çalışan ilçe firmaları yer alır. Şehir merkezine taşımacı firmaların servisleri ve belediye otobüsleriyle geçilir.

Şehir içinde Çorum Belediyesi’ne bağlı otobüsler çalışır ve ücret Çorum Kart ile ödenir. Belediye meclisinin Aralık 2025 kararı doğrultusunda 6 Temmuz 2026’dan itibaren tam biniş 35,30 TL, öğrenci binişi 21,20 TL, OSB hattı 53 TL, 2 binişlik kullan-at kart 88 TL, Çorum Kart 212 TL, kişiselleştirilmiş Çorum Kart 265 TL’dir (yerel basında yayımlanan tarife; yıl içinde güncellenebilir). Saat Kulesi, Ulu Camii, Çorum Müzesi ve çarşı birbirine yürüme mesafesindedir; kaleye ve Hıdırlık Tepesi’ne yürüyerek ya da taksiyle çıkılır.

1, 2 ve 3 günlük Çorum rotaları

1 günlük rota (Hitit odaklı)

1. Sabah: Çorum’dan erken çıkıp Sungurlu üzerinden Boğazkale’ye gidin (yaklaşık 1 saat 10 dakika). Hattuşa’da Büyük Tapınak, Aslanlı Kapı, Yerkapı poterni, Kral Kapı ve Büyükkale.
2. Öğle: Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı ve Boğazköy Müzesi’ndeki sfenksler.
3. Öğleden sonra: Boğazkale yolundan Alaca’ya ayrılıp Alacahöyük’te Sfenksli Kapı ve müze.
4. Akşam: Çorum’a dönüp merkezde tandır kebabı ya da kuru mantı; çarşıdan sıcak leblebi.

2 günlük rota

• 1. gün: Sabah Çorum Müzesi (II. Tuthaliya’nın kılıcı, Alacahöyük L mezarı, Şapinuva tabletleri); öğleden sonra Saat Kulesi, Ulu Camii, Çorum Kalesi, leblebi fırınları ve gün batımında Hıdırlık Tepesi.
• 2. gün: Yukarıdaki Hattuşa–Yazılıkaya–Alacahöyük rotası.

3 günlük rota

• 1–2. gün: 2 günlük rota.
• 3. gün (seçenek A – Ortaköy): Şapinuva’da A Binası, ardından İncesu Kanyonu’nda çelik parkur boyunca Kybele kabartmasına yürüyüş. Dönüşte Mecitözü’nde Elvançelebi Zaviyesi.
• 3. gün (seçenek B – Kuzey): Osmancık’ta Koyunbaba Köprüsü, Kandiber Kalesi ve Koyunbaba Türbesi; öğle yemeğinde Osmancık pirinciyle pilav; öğleden sonra İskilip Kalesi, arasta ve İskilip dolması. Yaz aylarında Kargı yaylalarıyla tam güne çıkabilir.

İklim ve Çorum’a ne zaman gidilir

Çorum, Karadeniz ikliminden İç Anadolu iklimine geçiş bölgesindedir: yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlıdır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’ne göre Kargı, Osmancık, İskilip, Laçin, Dodurga, Oğuzlar ve Bayat iç Karadeniz geçiş ikliminin; merkez, Sungurlu, Alaca, Boğazkale, Ortaköy, Mecitözü ve Uğurludağ ise İç Anadolu step ikliminin etkisindedir. Aşağıdaki değerler Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün resmi istatistiklerinden (ölçüm periyodu 1929–2025) alınmıştır.

Ne zaman gidilir? Ören yerleri için en dengeli dönemler mayıs–haziran ile eylül–ekimdir; mayıs ilin en yağışlı ayı olsa da bozkır yeşildir ve sıcaklık yürüyüşe uygundur. Temmuz–ağustosta ortalama en yüksek sıcaklık 29 °C’yi aşar ve Hattuşa’da gölge çok azdır; ziyareti sabah erken saatlere çekin. Eylül ve ekim hem ılık hava hem de Kargı ve Osmancık yaylalarındaki sonbahar renkleri için idealdir. Kış serttir: MGM kayıtlarına göre en düşük sıcaklık -27,2 °C’ye inmiş, en yüksek kar kalınlığı 27 Şubat 1948’de 80 cm ölçülmüştür. Kış gezisinde müzeler ve şehir merkezi öne çıkar.

Çorum’da nerede kalınır?

• Merkez (Saat Kulesi, Gazi Caddesi ve İnönü Caddesi çevresi): İlk kez gelenler için en pratik bölge; Çorum Müzesi, Ulu Camii, çarşı ve leblebiciler yürüme mesafesinde, restoran seçeneği en geniş.
• Bahabey Caddesi ve Binevler çevresi: Daha yeni oteller ve AVM’ler; Merzifon havalimanı servisinin durakları da bu hatta.
• Otogar ve çevre yolu hattı: Gece otobüsüyle gelip erken ayrılacaklar ve araçla Hattuşa’ya çıkacaklar için; şehir içi trafiğe girmeden Sungurlu yoluna bağlanılır.
• Boğazkale: Hattuşa’yı gün doğumunda ya da kalabalıktan önce görmek isteyenler için ilçe merkezinde küçük pansiyon ve oteller bulunur; seçenek sınırlıdır, erken rezervasyon yapın.
• Osmancık ve İskilip: Kuzey rotasını gezenler için ilçe merkezlerinde konaklama imkânı vardır.
• Yaylalar: Abdullah Yaylası’ndaki konaklama ünitesi ve Kargı yaylaları yaz aylarında doğada bir gece geçirmek isteyenler içindir.

Etkinlik ve festivaller

• Uluslararası Çorum Hitit Fuar ve Festivali (temmuz): Çorum Belediyesi’nin düzenlediği en büyük etkinlik. 2026’da 38.’si 21–26 Temmuz’da Kadeş Barış Meydanı başta olmak üzere kentin pek çok noktasında yapıldı; programda kortej yürüyüşü, konserler, leblebi yarışması, Bedesten’de su böreği, baklava, kuru mantı ve şekerlemenin hazırlandığı Çorum Yemekleri Yarışması, halk oyunları ve at yarışları yer aldı.
• Geleneksel Çiğdem Aşı Şenliği (mart): Çorum Valiliği ve Çorum Belediyesi’nin düzenlediği bahar şenliği; İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Mart 2026’da Hattuşa’da da Çiğdem Şenliği düzenledi.
• Hattuşa Turizm Günleri (nisan) ve Boğazkale Bükme Şenliği (haziran): Boğazkale Belediyesi’nin etkinlikleri.
• Osmancık Hıdırellez Şenlikleri (mayıs) ve Osmancık Pirinç Kültür ve Sanat Festivali (eylül): Osmancık Belediyesi düzenler.
• Altınkoz Kültür ve Sanat Festivali (eylül): Oğuzlar Belediyesi’nin ceviz temalı festivali.
• Asırlık Kargı Panayırı Şenlikleri (ekim): Kargı Belediyesi.
• Ortaköy–Şapinuva–İncesu Kanyonu Kültür Sanat Etkinlikleri (ekim): Ortaköy Belediyesi.
• Çorum Aşıklar Şöleni (ekim): Anadolu Halk Ozanları Kültür Derneği.

Tarihler yıldan yıla değişebilir; güncel program için Çorum Belediyesi ve Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün duyurularını takip edin.

Leblebi, alışveriş ve hediyelik

Çorum’dan alınacak ilk hediyelik leblebidir: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü odun ateşinde pişmiş hakiki Çorum leblebisinin 40’a yakın çeşidi olduğunu belirtir. Sade sarı leblebinin yanında tuzlu, acılı, karanfilli ve şekerli çeşitler bulunur; leblebi helvası da yöreye özgüdür. Merkezdeki bakırcılar arastasında bakır ev ve süs eşyaları, ustaların elinde şekillenen saz, bağlama, ud ve tanbur gibi el yapımı müzik aletleri (çoğunlukla siparişle) satılır.

İlçelerden alınabilecekler: Osmancık ve Kargı pirinci (özellikle Osmancık baldo), Kargı tulum peyniri ve Halk Eğitim atölyelerinde dokunan Kargı bezinden giysiler, Oğuzlar cevizi, İskilip’te ahşap kaşık, oklava, sedef kakma çeyiz sandıkları ve fındık dalından örülen sepetler, Boğazkale ve Alacahöyük’te Hitit motifli taş oyma ürünleri, Alaca Büyük Camili, Bayat Eskialibey ve Yoncalı köylerinin el dokuması kilim ve yollukları. Alaca Camili Kilimi ve İskilip Tokmaklı Kağnı tescilli coğrafi işaretlerdir.

Çorum’da pasaport başvurusu

Çorum’da pasaport işlemleri Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne (NVİ) bağlı İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü ile ilçe nüfus müdürlüklerinde yapılır.

NVİ’nin Çorum hizmet standartları sayfasında ilk müracaat yeri “Valilik Ek-2 Binası Kat: 2” olarak geçer. Kamu hizmet binaları zaman zaman taşındığı için randevu ekranında görünen birim adresini esas alın.

Adım adım:

1. Randevuyu yukarıdaki kanallardan alın; bordo pasaport için oturduğunuz ilçenin nüfus müdürlüğünü de seçebilirsiniz.
2. Pasaport defter bedeli ve harcı, randevuya gitmeden önce vergi dairesine veya anlaşmalı bankalara yatırılır; güncel tutarlar ve muafiyetler için Türkiye pasaport rehberimize bakın.
3. Fotoğrafınızın biyometrik kurallara uygun olduğundan emin olun: biyometrik fotoğraf rehberi ve fotoğraf doğrulama aracı.
4. Hangi pasaport türünün size uygun olduğunu bilmiyorsanız pasaport seçim aracını kullanın; hususi ve hizmet pasaportu için kurumunuzdan alacağınız talep formunu unutmayın.
5. Randevuya kimlik kartınızla gidin; pasaport, başvuruda beyan ettiğiniz adrese gönderilir.

Çorum’daki vize başvuru merkezleri

Kısa cevap: Çorum’da resmi vize başvuru merkezi (iDATA, VFS Global vb.) bulunmuyor. Şehirdeki “vize danışmanlık” ofisleri aracı şirketlerdir; konsolosluk adına başvuru kabul etmezler. Başvuru yeri, Çorum’un ilgili ülkenin hangi temsilciliğinin yetki alanında olduğuna göre belirlenir:

• Almanya: Almanya Dışişleri Bakanlığı’nın sayfasına göre Çorum, Almanya Ankara Büyükelçiliği‘nin görev alanındaki iller arasındadır. iDATA, Türkiye’de Almanya ve İtalya temsilcilikleri adına başvuru almaya yetkili tek kuruluştur. Bkz. Almanya vizesi.
• İtalya: İtalya İstanbul Başkonsolosluğu’nun “Vize başvurusu nereden yapılmalı” sayfasında Çorum, başkonsolosluğun yetki alanındaki iller arasında sayılır. Bu bölgede başvuru, iDATA ofislerinden randevu alınarak ya da doğrudan başkonsoloslukla iletişime geçilerek yapılır; iDATA çağrı merkezi 444 10 94’tür. Bkz. İtalya vizesi.
• Hollanda, Fransa, Avusturya, Yunanistan ve diğer VFS ülkeleri: Çorum’da VFS merkezi yoktur; hangi merkeze gidebileceğinizi ülkenin kendi yetki bölgesi kuralı belirler. Bkz. Hollanda vizesi, Fransa vizesi, Avusturya vizesi, Yunanistan vizesi.
• ABD ve İngiltere: Mülakat ve biyometri randevuları Ankara ve İstanbul’dadır: ABD vizesi, İngiltere vizesi.

Büyükelçiliklerin çoğu Çorum’a 240 km uzaklıktaki Ankara’dadır; adresler için Türkiye’deki elçilikler sayfasına bakın. Vizesiz veya e-vizeyle gidilebilecek ülkeler için vizesiz seyahat, e-vize seyahat rehberi ve kapıda vize sayfalarımıza göz atın.

Pratik bilgiler

• Acil durum: Ambulans, polis, itfaiye ve jandarma için tek numara 112.
• Nüfus işlemleri: Alo 199 (NVİ çağrı merkezi).
• Turizm bilgisi: Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Üçtutlar Mahallesi Osmancık Caddesi 4. Sokak No: 17, telefon (0364) 213 47 04; Kültür ve Turizm Bakanlığı Alo 176.
• Müzeler: Çorum Müze Müdürlüğü (0364) 213 15 68; Boğazköy Müzesi (0364) 452 20 06; Alacahöyük Müzesi (0364) 422 70 11.
• Havalimanı servisi: Merzifon–Çorum, Burak Tur (0364) 227 41 51; DHMİ iletişim merkezi 444 34 64.
• Müzekart: Çorum Müzesi, Boğazköy Müzesi, Hattuşa ve Alacahöyük’te T.C. vatandaşları için geçerlidir.
• Ulaşım kartı: Şehir içi otobüslerde Çorum Kart kullanılır; kart bedeli 212 TL (Temmuz 2026).

Çorum’dan günübirlik geziler

• Hattuşa, Yazılıkaya ve Alacahöyük: Hitit üçgeni; tam gün, özel araçla.
• Şapinuva ve İncesu Kanyonu (Ortaköy): Hitit kenti ve Kybele kabartmalı kanyon yürüyüşü; yarım–tam gün.
• Osmancık ve İskilip: Koyunbaba Köprüsü, Kandiber Kalesi, İskilip Kalesi ve İskilip dolması; tam gün.
• Sıklık ve Çatak tabiat parkları: Sıklık şehre 7 km, Çatak 22 km; piknik ve kısa yürüyüş.
• Amasya ve Merzifon: 92 km; Kral Kaya Mezarları, Yalıboyu evleri ve Merzifon’daki Kara Mustafa Paşa Külliyesi için Amasya rehberimiz.
• Tokat ve Samsun: Karayoluyla sırasıyla 178 ve 172 km; uzun bir gün için Tokat ve Samsun rehberlerimize göz atın.

Diğer şehir rehberlerimiz için Türkiye şehirleri sayfasına göz atabilirsiniz.