Diyarbakır Gezi Rehberi: Surlardan Hevsel'e, Zerzevan'dan Eğil'e

Kısa cevap: Diyarbakır’ı neden ve nasıl gezmeli?

Diyarbakır’ı iki günde görmek mümkündür ama surlarının, hanlarının ve mutfağının hakkını vermek için üç gün idealdir. İlk gün Dağkapı’dan başlayıp Ulu Cami, Hasan Paşa Hanı, Dört Ayaklı Minare, Surp Giragos ve Meryem Ana kiliseleri, Cemil Paşa Konağı ve Dengbêj Evi; akşamüstü Mardin Kapı–Keçi Burcu arasında surlar ve Hevsel manzarası. İkinci gün sabah İçkale ve Arkeoloji Müzesi, öğleden sonra On Gözlü Köprü ve Zerzevan Kalesi. Üçüncü gün Eğil ya da Ergani–Çayönü yönünde bir ilçe gezisi en verimli plandır. Şehre en kolay ulaşım, merkeze 10 km uzaklıktaki Diyarbakır Havalimanı’dır; Ankara’dan Güney Kurtalan Ekspresi ile trenle de gelinebilir.

Diyarbakır temel bilgiler

Kısa tarih

Diyarbakır çevresi insanlığın yerleşik hayata geçişinin izlendiği bölgelerdendir. Ergani’deki Çayönü‘nde MÖ 10.000’lerden MÖ 6000’lere kadar kesintisiz bir köy yaşamı sürmüş, Bismil’deki Körtik Tepe’de ise taş kaplar ve süs eşyalarıyla Neolitik öncesi bir yerleşim ortaya çıkarılmıştır. Kent merkezinde İçkale’deki Amida Höyük‘te yapılan kazılar ilk yerleşimin MÖ 7000’lere uzandığını düşündürür. Müze Müdürlüğü’ne göre İçkale’nin ilk yapımı MÖ 3. binyıla, Hurrilere tarihlenir.

Kentin eski adı Amida‘dır; Asur, Urartu, Med, Pers, Makedon, Part ve Roma egemenliklerinden sonra şehir Roma–Sasani sınırının önemli kalelerinden biri oldu. Bu dönemde bölgenin güvenliğini sağlayan Zerzevan garnizonu, Kültür Portalı’na göre MS 3. yüzyılda kuruldu ve 639’daki İslam fethine kadar kullanıldı. Surların bugünkü görünümü büyük ölçüde Roma döneminde, 4. yüzyılda şekillendi; sonraki yüzyıllarda her hanedan surlara kitabe ve kabartmalar ekledi.

639’da İslam ordularının fethinden sonra kente yerleşen Bekr kabilesinden dolayı bölge Diyâr-ı Bekr adıyla anıldı. 10–11. yüzyıllarda Mervaniler (On Gözlü Köprü 1065), ardından İnaloğulları, Nisanoğulları ve Artuklular kentte iz bıraktı: Ulu Beden ve Yedi Kardeş burçları, İçkale’deki Artuklu Sarayı ve Silvan’daki Malabadi Köprüsü (1147) bu dönemin eserleridir. Akkoyunlular 15. yüzyılda kenti başkent yaptı; Dört Ayaklı Minare bu döneme tarihlenir. 1515’te Osmanlı topraklarına katılan Diyarbakır, doğu seferlerinin üssü oldu; Hasan Paşa Hanı, Deliller Hanı ve Behram Paşa Camii Osmanlı döneminin önemli yapılarıdır. Şehrin adı 1937’de Diyarbakır olarak değiştirildi. 1993’te büyükşehir olan Diyarbakır’da 2008’de merkez ilçe Bağlar, Kayapınar, Sur ve Yenişehir’e ayrıldı.

Diyarbakır ilçeleri

TÜİK’in 2025 sonuçlarına göre ilçelerin nüfusu ve öne çıkanları:

1, 2 ve 3 günlük Diyarbakır rotaları

1 günlük rota (Sur içi)

1. Sabah: Dağkapı’da surlara çıkın, ardından Hasan Paşa Hanı’nda serpme kahvaltı yapın. Karşıdaki Ulu Cami’yi gezin.
2. Öğleye doğru: Ziya Gökalp Müzesi ile aynı sokaktaki Ahmet Arif Edebiyat Müzesi’ne uğrayın; Cahit Sıtkı Tarancı Müzesi’nin açık olup olmadığını önceden kontrol edin.
3. Öğle: Behram Paşa Camii’ni görün, yanındaki Dengbêj Evi’nde kılam dinleyin; öğle yemeğinde meftune veya içli köfte deneyin.
4. Öğleden sonra: Cemil Paşa Konağı (Kent Müzesi), Dört Ayaklı Minare, Surp Giragos ve Meryem Ana kiliseleri.
5. Akşamüstü: Mardin Kapı’dan Keçi Burcu’na doğru surların üzerinde yürüyün, gün batımını Hevsel ve Dicle’ye bakarak izleyin; akşam yemeğinde ciğer kebabı.

2 günlük rota

İlk günü yukarıdaki gibi geçirin. İkinci gün sabah İçkale’ye girip Arkeoloji Müzesi, Amida Höyük kazı alanı ve Saint George Kilisesi’ni gezin; öğleden sonra On Gözlü Köprü’ye inip Hevsel patikalarında yürüyün. Vaktiniz kalırsa Deliller Hanı’nda çay molası verin ve Gazi Caddesi’ndeki çarşılarda burma kadayıf ve örgü peyniri alın.

3 günlük rota

İlk iki güne ek olarak üçüncü gün iki seçenekten birini yapın: (1) Kuzeyde Eğil’de Asur Kalesi ve peygamber türbeleri, dönüşte Ergani yönünde Çayönü Tepesi; ya da (2) güneyde Zerzevan Kalesi ve Mithras Kutsal Alanı, ardından Mardin’e geçiş. Silvan–Malabadi Köprüsü, Batman’daki Hasankeyf ile birleştirilen ayrı bir gün olarak da planlanabilir.

Diyarbakır Havalimanı (DIY) ayrıntılı rehber

Diyarbakır Havalimanı (IATA: DIY, ICAO: LTCC), DHMİ’ye göre 1952’de hizmete girdi ve sivil–askeri ortak kullanılan, iç ve dış hat trafiğine açık bir havalimanıdır. Bağlar ilçesinde, Bağcılar Mahallesi Kamışlo Bulvarı No:53/2 adresindedir ve şehir merkezine 10 km uzaklıktadır. Uçuş operasyonu 24 saat açıktır.

Havalimanından şehre: Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi’nin Eylül 2026 duyurusuna göre E11 hattı Üçkuyular’dan Çewlik Caddesi, Kayapınar ve Diclekent bulvarları, Mastfıroş Caddesi ve Necmettin Erbakan Bulvarı üzerinden havalimanına gelir (2 araç); Z7 hattı Araştırma Hastanesi’nden havalimanına 6 araçla çalışır. Dağkapı üzerinden geçen Z2 (Üniversite–Havalimanı) ve Z3 (Dağkapı–Havalimanı) hatları da vardır. Sur içine en hızlı ulaşım taksidir. Havalimanları hakkında genel bilgi için Türkiye havalimanları sayfamıza bakabilirsiniz.

Diyarbakır’dan hangi şehirlere uçuş var?

İç hatlarda düzenli seferler İstanbul Havalimanı, Sabiha Gökçen, Ankara Esenboğa, İzmir, Antalya ve Trabzon‘a yapılır; Bursa Yenişehir ve KKTC (Ercan) seferleri dönemseldir. Dış hatlarda Almanya’nın bazı şehirlerine (ör. Düsseldorf ve Frankfurt) tarifeli seferler bulunur; Irak’ın kuzeyine direkt sefer 2026 için hedef olarak açıklanmış ama henüz başlamamıştır. Hatlar, havayolları ve sıklık sezona göre değiştiğinden biletinizi alırken havayolunun güncel programını kontrol edin. Yurt dışına çıkış için pasaportunuzun geçerlilik süresini pasaport rehberimizden kontrol edin.

Şehir içinde ulaşım

Diyarbakır’da toplu taşıma belediye otobüsleri, özel halk otobüsleri ve dolmuşlarla sağlanır; belediyenin 110 hattı ve 1.052 durağı vardır. Hat güzergâhları, duraklar ve planlanan sefer saatleri belediyenin ulaşım hizmetleri sayfasındaki canlı ulaşım ekranında yayımlanır.

1 Haziran 2026’dan itibaren araçlarda nakit kaldırılmıştır; şehir kartı veya temassız ödeme kullanılır. Tarifeler UKOME kararlarıyla değişebilir; binmeden önce şoföre sorun. Sur içini yürüyerek gezmek en kolay yoldur; Dağkapı, Ofis ve Bağlar aktarma noktalarıdır. Otogar (DİŞTİ) Kayapınar’da, Şanlıurfa yolunun 5. km’sindedir ve merkeze belediye otobüsü, minibüs veya taksiyle bağlanır.

İklim ve Diyarbakır’a ne zaman gidilir

Diyarbakır’da yazlar çok sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlıdır. MGM’nin 1929–2025 ölçümlerine göre:

Ölçülen en yüksek sıcaklık 46,2 °C (temmuz), en düşük −24,2 °C’dir (ocak); en yüksek kar kalınlığı 16 Ocak 1973’te 65 cm olarak kaydedilmiştir. En iyi dönem nisan–mayıs (Hevsel yeşilken) ve eylül sonu–ekimdir. Temmuz ve ağustosta gezileri sabah erken ve akşamüstüne sıkıştırın; kışın surlarda rüzgâr sert olur.

Diyarbakır’da nerede kalınır?

• Sur içi (Dağkapı–Gazi Caddesi çevresi): Surlar, Ulu Cami, hanlar ve müzeler yürüme mesafesindedir. Restore edilmiş taş konaklarda butik konaklama seçenekleri vardır; akşam sokaklar sessizleşir, otoparkı olan yer seçmek önemlidir.
• Ofis / Yenişehir: Valilik, Dicle Üniversitesi ve Ofis’in kafe–restoran sokakları buradadır. Dağkapı’ya yürüyerek veya kısa bir dolmuş yolculuğuyla ulaşılır; iş seyahati için pratiktir.
• Kayapınar (Diclekent çevresi): Yeni, geniş caddeli bir bölgedir; zincir oteller ve alışveriş merkezleri buradadır. Otogara yakındır ama Sur içine araç ya da otobüs gerekir.
• Bağlar / havalimanı çevresi: Erken uçuşu olanlar için uygundur; gezi açısından merkeze uzak kalır.

İlk kez gelenler için Sur içi ya da Ofis en dengeli seçimdir; araçla şehir dışına çıkacaksanız Kayapınar’daki otellerin otopark kolaylığı işinize yarar.

Etkinlik ve festivaller

• Diyarbakır Kültür Yolu Festivali (10–18 Ekim 2026): Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın düzenlediği Türkiye Kültür Yolu Festivali’nin 22. durağı olarak Diyarbakır’da beşinci kez yapılıyor. Basına göre 14 mekânda 249 etkinlik, Nevruz Parkı’nda ücretsiz konserler ve 48 Lezzet Noktası programda yer alıyor; surlarla çevrili tarihi merkez ve İçkale Müze Kompleksi ana buluşma noktaları.
• Dengbêj icraları: Dengbêj Evi’nde pazartesi hariç her gün gündüz saatlerinde canlı icra yapılır; özel bir etkinlik takvimi beklemeden dinlenebilir.
• Surp Giragos ayinleri: Kilisede yılda belirli günlerde yurt içinden ve dışından gelen Ermenilerin katıldığı ayinler düzenlenir; bu günlerde ziyaret saatleri değişebilir.
• Karpuz hasadı: Diyarbakır Karpuzu’nun hasat dönemi yaz aylarıdır; Dicle kıyısındaki tezgâhlar temmuz–ağustosta en canlı hâlindedir.

Festival ve konser tarihleri her yıl değişir; güncel program için Kültür Yolu Festivali sitesini ve belediyenin duyurularını takip edin.

Alışveriş ve hediyelik

Gazi Caddesi ve Ulu Cami çevresindeki çarşılar, Hasan Paşa Hanı’ndaki dükkânlar ve bakırcılar alışverişin merkezidir. Coğrafi işaretli Diyarbakır Örgü Peyniri, Burma Kadayıfı ve Lebzüniyesi (badem ezmesi) en çok alınan yiyeceklerdir; el sanatlarında Diyarbakır Hasır Bileziği (2023) ve Diyarbakır Kişnişli Kolye (2024) tescilli ürünlerdir. Bakır işleri, yöresel kumaşlar ve isot biberi de sık tercih edilir. Hanlarda pazarlık yaygındır; çarşı esnafı genellikle kart kabul eder ama küçük tezgâhlarda nakit bulundurun.

Diyarbakır’da pasaport başvurusu

Diyarbakır’da pasaport işlemleri Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne (NVİ) bağlı İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü ile ilçe nüfus müdürlüklerinde yapılır.

Adım adım:

1. Randevuyu yukarıdaki kanallardan alın; Kayapınar, Bağlar veya Ergani gibi bir ilçede oturuyorsanız bordo pasaport için ilçe nüfus müdürlüğünü seçebilirsiniz.
2. Pasaport defter bedeli ve harcı randevudan önce vergi dairesine veya anlaşmalı bankalara yatırılır; güncel tutarlar ve muafiyetler için Türkiye pasaport rehberimize bakın.
3. Fotoğrafınızın biyometrik kurallara uygun olduğundan emin olun: biyometrik fotoğraf rehberi ve fotoğraf doğrulama aracı.
4. Hangi pasaport türünün size uygun olduğunu bilmiyorsanız pasaport seçim aracını kullanın; randevuya kimlik kartınızla gidin.
5. Pasaport, başvuruda beyan ettiğiniz adrese gönderilir.

Diyarbakır’daki vize başvuru merkezleri

Kısa cevap: Diyarbakır’da VFS Global’in bir vize başvuru merkezi var, ama her ülke için değil. Merkezin adresi Yenişehir Mahallesi, Dr. Yusuf Azizoğlu Caddesi No: 9/2 (Sanayi Mektebi), Yenişehir’dir. VFS’nin resmi sayfalarına göre çalışma saatleri hafta içi 08.30–12.00 ve 13.00–17.00’dir.

• Bulgaristan: VFS’nin Bulgaristan sayfasında Diyarbakır merkezi yer alır; Kasım 2022’den beri başvuru kabul edilir. Sayfaya göre servis ücreti biyometri verecekler için 30 avro, biyometriden muaf olanlar için 25 avrodur ve online ödenir. Bkz. Bulgaristan vizesi.
• İrlanda: VFS’nin İrlanda merkez listesinde Diyarbakır bulunur. Bkz. İrlanda vizesi.
• Diğer VFS ülkeleri: Merkezde hangi ülkelerin başvurusunun alındığı zamanla değişir; ilgili ülkenin VFS sayfasındaki “Başvuru Merkezi Bulun” listesinde Diyarbakır’ın olup olmadığını kontrol edin. Örneğin Lüksemburg, Fransa, Belçika ve Avusturya için güncel bilgiyi ülke sayfalarımızda bulabilirsiniz.
• Almanya: Diyarbakır’da Almanya başvuru merkezi yoktur. Almanya’nın İstanbul ve İzmir başkonsolosluklarının görev alanı listelerinde Diyarbakır yer almadığından il Ankara Büyükelçiliği‘nin yetki alanındadır; iDATA’nın Ankara Büyükelçiliği’ne bağlı ofisleri arasında en yakını Gaziantep’tir. Bkz. Almanya vizesi.
• İtalya: Türkiye’de İtalya temsilcilikleri adına vize başvurusu almaya yetkili tek kuruluş iDATA‘dır. Diyarbakır, İtalya Ankara Büyükelçiliği yetki bölgesindedir; başvuru bu bölgeye bağlı bir iDATA ofisine yapılır. Bkz. İtalya vizesi.
• ABD ve İngiltere: ABD mülakatları Ankara ve İstanbul’dadır: ABD vizesi. İngiltere başvuruları için İngiltere vizesi sayfamıza bakın.
• Yakın hedefler: Diyarbakır’dan uçuş bulunan KKTC Türk vatandaşları için vizesizdir; Irak seyahati için Irak vize sayfamıza bakın.

Diyarbakır’daki “vize danışmanlık” ofisleri aracı şirketlerdir; konsolosluk adına başvuru kabul etmezler. Büyükelçiliklerin adresleri için Türkiye’deki elçilikler sayfasına bakın. Vizesiz veya e-vizeyle gidilebilecek ülkeler için vizesiz seyahat, vizeli seyahat ve e-vize seyahat rehberi sayfalarımız yol gösterir.

Pratik bilgiler

• Acil durum: Ambulans, polis, itfaiye ve jandarma için tek numara 112.
• Nüfus işlemleri: Alo 199 (NVİ çağrı merkezi).
• Müze bilgisi: Diyarbakır Müze Müdürlüğü İçkale’dedir (Cevat Paşa Mahallesi, Hz. Süleyman Caddesi No:43, Sur); telefon 0412 224 67 40.
• Müzekart: Arkeoloji Müzesi ve Ziya Gökalp Müzesi’nde geçerlidir; Cemil Paşa Konağı, Ahmet Arif Edebiyat Müzesi, Dengbêj Evi ve Diyarbakır Atatürk Evi Müzesi ücretsizdir.
• Pazartesi uyarısı: Ziya Gökalp Müzesi, Ahmet Arif Edebiyat Müzesi ve Dengbêj Evi pazartesi kapalıdır.
• Kapalı birimler: Bakanlığın güncel listesine göre Cahit Sıtkı Tarancı Müzesi, Hilar Mağaraları ve Silvan Atatürk Evi Müzesi ziyarete kapalıdır.
• Kıyafet: Camilerde ve kiliselerde omuz ve dizleri kapatan kıyafet tercih edin; camilerde kadınlar için başörtüsü gerekir.
• Sıcak: Yazın gündüz sıcaklık 38 °C’nin üzerine çıkar; şapka, güneş kremi ve su bulundurun, ören yerlerini sabah erken gezin.
• Ödeme: Toplu taşımada nakit geçmez; çarşıda ve köy ziyaretlerinde nakit bulundurun.

Diyarbakır’dan günübirlik geziler

• Zerzevan Kalesi ve Mardin: Zerzevan Mardin yolu üzerindedir; Diyarbakır İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü verisine göre Mardin 94 km uzaklıktadır. Eski Mardin’i de kapsayan bir gün için Mardin rehberimize bakın.
• Eğil: 52 km kuzeyde; Asur Kalesi, peygamber türbeleri ve baraj gölü kıyısında yarım gün.
• Ergani ve Çayönü: 56 km kuzeybatıda; Çayönü Tepesi, Hilar Mağaraları ve Zülküf Dağı türbesi.
• Silvan, Malabadi ve Hasankeyf: Doğuda Batman yönünde; Malabadi Köprüsü’nü Batman’daki Hasankeyf ile aynı günde görmek mümkündür.
• Çermik: Kuzeybatıda; kaplıca ve Haburman Köprüsü.
• Şanlıurfa: 284 km batıda; Göbeklitepe ve Balıklıgöl için en az iki gün ayırmak daha iyidir: Şanlıurfa rehberimiz.

Türkiye’nin diğer şehirleri için Türkiye şehir rehberleri sayfamıza göz atın.