Mardin Gezi Rehberi: Eski Mardin'den Midyat ve Tur Abdin'e

Kısa cevap: Mardin’i neden ve nasıl gezmeli?

Mardin’i iki üç günde görmek mümkündür ama acele edilmeyecek bir şehirdir. İlk gün Eski Mardin’de Ulu Cami, Zinciriye Medresesi, Kırklar Kilisesi, çarşılar ve iki büyük müze; ikinci gün sabah Deyrulzafaran Manastırı, öğleden sonra Dara Antik Kenti ve gün batımında Kasımiye Medresesi; üçüncü gün Midyat, Mor Gabriel ve Anıtlı köyü en verimli plandır. Şehre en kolay ulaşım, merkeze 13 km uzaklıktaki Prof. Dr. Aziz Sancar Havalimanı’ndan İstanbul ve Ankara uçuşlarıdır; YHT bağlantısı yoktur.

Mardin temel bilgiler

Kısa tarih

Mardin’in çevresi Yukarı Mezopotamya’nın en eski yerleşim bölgelerindendir: Dargeçit’teki Boncuklu Tarla’da ortaya çıkarılan yaklaşık 13 bin yıllık yerleşim ve Nusaybin’deki Gırnavaz Höyüğü’nde MÖ 4. binyıldan MÖ 7. yüzyıla uzanan tabakalar bu sürekliliği gösterir. Antik çağda bölge Roma ile Sasaniler arasında sınır bölgesiydi; İmparator Anastasius 505’te bu sınırı korumak için Dara‘yı garnizon kenti olarak kurdu. Nusaybin (Nisibis), 4. yüzyılda Mor Yakup’un piskoposluğuyla Hristiyanlığın önemli merkezlerinden biri oldu.

Tur Abdin (Süryanice “Tanrı’nın kullarının dağı”) adı verilen kireçtaşı platoda 397’de Mor Gabriel Manastırı kuruldu; UNESCO Geçici Listesi’ndeki dosyaya göre bölgede yaklaşık 80 köy ve 70 manastır bulunur. Mardin, 1293’te Süryani Kadim Patriklik merkezi oldu ve patrikliğin işleri Kırklar Kilisesi’nden yürütüldü. 12. yüzyıldan itibaren kent, Artuklu beyliğinin Mardin kolunun merkeziydi; Ulu Cami’nin minare yazıtı 1176’yı, son Artuklu sultanı Melik İsa’nın medresesi 1385’i gösterir. Akkoyunlu döneminde Kasımiye Medresesi tamamlandı, ardından kent Osmanlı topraklarına katıldı. 19. yüzyılın sonunda Ermeni mimar Sarkis Elyas Lole’nin imzası taşıyan süvari kışlası (bugünkü Kent Müzesi) ve Şatana Konağı gibi yapılar Mardin taş işçiliğinin son büyük dönemini temsil eder. 2012’de Mardin büyükşehir olunca merkez ilçenin adı Artuklu oldu.

İlçeler ve öne çıkanları

1, 2 ve 3 günlük Mardin rotaları

1 günlük rota (Eski Mardin)

1. Sabah: Zinciriye Medresesi’nden başlayın; terastan şehri ve ovayı izledikten sonra 1. Cadde’ye inip Mardin Müzesi’ni gezin (pazartesi kapalı).
2. Öğle: Ulu Cami ve çarşılarda (Kayseriye Bedesteni, Revaklı Çarşı, Bakırcılar) dolaşın; öğle yemeğinde sembusek, ikbebet veya kaburga dolması deneyin.
3. Öğleden sonra: Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi, Kırklar Kilisesi ve Şatana Konağı; ara sokaklarda abbaraları arayın.
4. Akşam: Gün batımını Kasımiye Medresesi’nde ya da 1. Cadde’nin ovaya bakan teraslarından izleyin.

2 günlük rota

• 1. gün: Yukarıdaki Eski Mardin rotası.
• 2. gün: Sabah ilk turlardan birine katılmak için Deyrulzafaran Manastırı; öğleden sonra Dara Antik Kenti (nekropol ve sarnıçlar). Dönüşte Kasımiye Medresesi ve akşam Eski Mardin’de serbest zaman.

3 günlük rota

• 1–2. gün: 2 günlük rota.
• 3. gün (Tur Abdin): Midyat’ta Konukevi, Gümüşçüler Çarşısı ve Telkari Müzesi → Mor Gabriel Manastırı (öğle arasından önce ya da 13.00 sonrası) → Anıtlı (Hah) Meryem Ana Kilisesi → dönüşte Estel’deki Kent Müzesi ve Matiate. Özel araçla tam gün.
• Alternatif 3. gün: Savur ve Dereiçi (Killit) ile yarım gün, ardından Nusaybin’de Mor Yakup Kilisesi.

Prof. Dr. Aziz Sancar Havalimanı (MQM) ayrıntılı rehber

Mardin’in tek havalimanı, DHMİ tarafından işletilen Prof. Dr. Aziz Sancar Havalimanı‘dır (IATA: MQM, ICAO: LTCR). 1999’da hizmete açılan havalimanına 17 Aralık 2022’de Mardinli Nobel ödüllü kimyager Aziz Sancar’ın adı verildi. DHMİ’ye göre şehir merkezine 13 km, Kızıltepe’ye 5 km uzaklıktadır ve Kızıltepe ilçe sınırları içinde, Mardin Caddesi üzerindedir. DHMİ’nin yayımladığı çalışma çizelgesine göre uçuş operasyonu hafta içi 05.40–23.30, cumartesi 05.40–00.00 arasında sürer.

Yolcu sayısı: DHMİ istatistiklerine göre 2026’nın ilk altı ayında havalimanında 413.769 yolcuya hizmet verildi; yalnız haziranda iç hat yolcusu 90.186, dış hat yolcusu 164 oldu. Bu tablo, trafiğin neredeyse tamamen iç hatlardan oluştuğunu gösterir.

Şehre ulaşım adım adım:

1. Havaş: Gelen yolcu çıkışında Havaş servislerine binin. Havaş’ın resmi hizmet listesinde “Mardin – Yeni Mardin (Şehir Merkezi)” ve “Mardin – Eski Mardin” olmak üzere iki ayrı hat vardır. Eski Mardin’de konaklayacaksanız doğru araca bindiğinizden emin olun. Saatler uçuşlara göre planlandığı için dönüşte havas.net’ten veya 0850 222 0 487’den uçuşunuza denk gelen servisi sorun.
2. Belediye otobüsü: DHMİ, Mardin Büyükşehir Belediyesi otobüslerinin havalimanına geldiğini belirtir; saat ve güzergâh için mardin.bel.tr’ye bakın. Havalimanı Mardin–Kızıltepe yolu üzerinde olduğundan bu hatta çalışan araçlar da seçenektir.
3. Taksi: Terminal önünde S.S. 79 No’lu Mardin Havalimanı Taksiciler Kooperatifi (0482 312 01 18) hizmet verir. Eski Mardin’e çıkış yokuşlu olduğundan konaklama yerinize en yakın iniş noktasını belirtin.
4. Araç kiralama: DHMİ’nin ulaşım sayfasında havalimanında hizmet veren çok sayıda kiralama firması listelenir. Dara, Midyat ve manastırları da gezecekseniz bu en esnek seçenektir.

Mardin’den hangi şehirlere uçuş var?

Ekim 2026 itibarıyla havalimanının kalkış panosunda düzenli olarak İstanbul Havalimanı (Türk Hava Yolları), Sabiha Gökçen (Pegasus ve AJet) ve Ankara Esenboğa (AJet) seferleri görünür; İzmir ve Antalya’ya da seferler yapılır. Düzenli tarifeli dış hat seferi yoktur; DHMİ’nin aylık istatistiklerinde dönemsel, az sayıda dış hat uçuşu görülür. Yurt dışına gidecek Mardinliler için en pratik yol İstanbul aktarmasıdır. Program sezona göre değişir; biletleme öncesi havayolunun kendi sitesini esas alın. Türkiye’deki diğer havalimanları için Türkiye havalimanları sayfamıza bakın.

Alternatif havalimanları: Diyarbakır Havalimanı (DIY) Mardin’e karayoluyla yaklaşık 95 km, Batman Havalimanı (BAL) yaklaşık 115 km uzaklıktadır. Bu havalimanlarına Mardin’den doğrudan havalimanı servisi bulunmaz; Diyarbakır ve Batman şehir merkezlerine minibüs ve otobüsle geçip oradan havalimanına ulaşmak gerekir.

İklim ve Mardin’e ne zaman gidilir

Mardin’de yazlar sıcak ve kurak, kışlar serin ve yağışlıdır; yağışın büyük bölümü kasım–nisan arasında düşer. Aşağıdaki değerler Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün resmi istatistiklerinden (ölçüm periyodu 1940–2025) alınmıştır.

Ne zaman gidilir? Şehir gezisi için en dengeli dönemler nisan–mayıs ve ekim–kasım başıdır; ova baharda yeşillenir, kuzeydeki Zınnar bağları canlanır. Haziran–eylül arasında ortalama en yüksek sıcaklık 30–35 °C’dir; bu aylarda Dara ve manastır ziyaretlerini sabaha, Eski Mardin yürüyüşünü akşamüstüne bırakın. MGM kayıtlarında Mardin’de 93 cm’ye ulaşan kar kalınlığı da ölçülmüştür; kış aylarında taş merdivenlerde dikkatli olun.

Mardin’de nerede kalınır?

• Eski Mardin (1. Cadde çevresi): İlk kez gelenler için en doğru seçim. Restore edilmiş taş konaklarda butik konaklama, ova manzaralı teraslar ve yürüme mesafesinde bütün tarihi yapılar. Bavulla merdivenli sokaklara çıkmak zahmetli olabilir; konaklamanın araçla ulaşılabilir olup olmadığını sorun.
• Yenişehir: Modern oteller, alışveriş merkezleri ve otogara yakınlık; iş seyahati ve araçla gelenler için pratik. Eski Mardin’e dolmuş ve taksiyle geçilir.
• Midyat: Tur Abdin manastırlarını sakin bir tempoda gezmek isteyenler için Estel ve Konukevi çevresindeki taş evlerde konaklama seçenekleri.
• Kızıltepe: Erken uçuşu olanlar için havalimanına en yakın ilçe; turistik açıdan sınırlıdır.

Etkinlik ve festivaller

• Mardin Kültür Yolu Festivali: Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Türkiye Kültür Yolu Festivali kapsamında ilk kez 2025’te düzenlendi; 2026’da ikinci kez 17–25 Ekim 2026 tarihlerinde konserler, sergiler, tiyatro, gastronomi ve çocuk etkinlikleriyle yapılıyor. Konserler Artuklu Fuar Alanı’nda ücretsizdir.
• Mardin Bienali: Mardin Sinema Derneği ev sahipliğindeki çağdaş sanat bienalinin 7. edisyonu “GÖKzemin” temasıyla 15 Mayıs–21 Haziran 2026 tarihlerinde Eski Mardin, Dara ve Kızıltepe’deki mekânlarda, her gün 10.00–17.00 arasında ücretsiz olarak gerçekleşti.
• Uluslararası Mardin Film Festivali (SineMardin): 2006’dan beri Mardin’de düzenlenen uluslararası film festivali; tarihleri her yıl duyurulur.
• Bağbozumu: Savur’a bağlı Dereiçi (Killit) çevresinde üzüm hasadı ve bağbozumu geleneği sürer; Ömerli Karfoki Üzümü ve Midyat Zeynebi Üzümü coğrafi işaretlidir.

Tarihler yıldan yıla değiştiğinden Valilik, belediye ve İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü duyurularını takip edin.

Alışveriş ve hediyelik

Mardin’den alınacak en özel hediye telkari gümüş işidir: Midyat Telkârisi 2021’den beri coğrafi işaretlidir ve Midyat’ın Gümüşçüler Çarşısı ile Telkari Müzesi’ndeki atölyelerde ustaları çalışırken görebilirsiniz. Eski Mardin çarşılarında badem şekeri (imlebbes), kiliçe çöreği, baharatlar, dövme bakır kaplar ve Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi’nde de anlatılan geleneksel sabunculuk ürünleri bulunur. Coğrafi işaretli Mardin Bulguru, Derik Halhalı Zeytinyağı, Kızıltepe Kırmızı Mercimeği ve Midyat İnciri yanınızda götürebileceğiniz ürünlerdir. Yapı taşı olarak kullanılan sarı kalker Mardin Taşı 2011’den beri menşe adlı coğrafi işarettir; çarşıdaki taş oyma hediyelikler bu geleneğin küçük örnekleridir.

Mardin’de pasaport başvurusu

Mardin’de pasaport işlemleri Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’ne (NVİ) bağlı İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü ile 10 ilçe nüfus müdürlüğünde yapılır.

Adım adım:

1. Randevuyu yukarıdaki kanallardan alın; Kızıltepe, Midyat veya Nusaybin’de oturuyorsanız bordo pasaport için ilçe nüfus müdürlüğünü seçebilirsiniz.
2. Pasaport defter bedeli ve harcı randevudan önce vergi dairesine veya anlaşmalı bankalara yatırılır; güncel tutarlar ve muafiyetler için Türkiye pasaport rehberimize bakın.
3. Fotoğrafınızın biyometrik kurallara uygun olduğundan emin olun: biyometrik fotoğraf rehberi ve fotoğraf doğrulama aracı.
4. Hangi pasaport türünün size uygun olduğunu bilmiyorsanız pasaport seçim aracını kullanın; randevuya kimlik kartınızla gidin.
5. Pasaport, başvuruda beyan ettiğiniz adrese gönderilir.

Mardin’deki vize başvuru merkezleri

Kısa cevap: Mardin’de resmi vize başvuru merkezi bulunmuyor. Mardin’deki “vize danışmanlık” ofisleri aracı şirketlerdir; konsolosluk adına başvuru kabul etmezler. Başvurunuzu, Mardin’in hangi temsilciliğin yetki alanında olduğuna göre o temsilciliğe bağlı merkeze yaparsınız:

• Almanya: Almanya’nın İstanbul ve İzmir başkonsolosluklarının görev alanı listelerinde Mardin yoktur; Mardin, Ankara Büyükelçiliği‘nin yetki alanındadır. iDATA’nın Ankara Büyükelçiliği’ne bağlı ofisleri Ankara, Gaziantep ve Trabzon‘dadır; en yakın seçenek Gaziantep’tir. Bkz. Almanya vizesi.
• İtalya: iDATA, Türkiye’de İtalya temsilcilikleri adına vize başvurusu almaya yetkili tek kuruluştur. Mardin, İtalya Ankara Büyükelçiliği yetki bölgesindedir; başvuru bu bölgeye bağlı bir iDATA ofisine yapılır (iDATA’ya göre bu bölgede randevusuz başvuru da kabul ediliyor). Bkz. İtalya vizesi.
• Hollanda, Fransa ve diğer VFS ülkeleri: VFS Global’in Gaziantep’te Hollanda ve Fransa için de başvuru merkezi vardır; İngiltere başvuruları için Gaziantep’te belirli günlerde hizmet verilir. Hangi merkeze gidebileceğinizi ilgili ülkenin yetki bölgesi kuralı belirler. Bkz. Hollanda vizesi, Fransa vizesi, İngiltere vizesi.
• ABD: Mülakatlar Ankara ve İstanbul’dadır: ABD vizesi.
• Komşu ülkeler: Mardin’e en yakın yurt dışı hedeflerden Irak için Irak vize sayfamıza bakın.

Büyükelçiliklerin çoğu Ankara’dadır; adresler için Türkiye’deki elçilikler sayfasına bakın. Vizesiz veya e-vizeyle gidilebilecek ülkeler için vizesiz seyahat, vizeli seyahat ve e-vize seyahat rehberi sayfalarımız yol gösterir.

Pratik bilgiler

• Acil durum: Ambulans, polis, itfaiye ve jandarma için tek numara 112.
• Nüfus işlemleri: Alo 199 (NVİ çağrı merkezi).
• Turizm bilgisi: Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün sitesi (mardin.ktb.gov.tr) gezilecek yerlerin saat ve ücretlerini yayımlar; Mardin Müzesi’nin telefonu 0482 212 16 64’tür.
• Müzekart: Mardin Müzesi ve Dara’da geçerlidir; Deyrulzafaran, Mor Gabriel, Kırklar Kilisesi, medreseler ve Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi ayrı biletlidir.
• Pazartesi uyarısı: Mardin Müzesi, Dara, Kırklar Kilisesi ve Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi pazartesi kapalıdır.
• Kıyafet: Cami, kilise ve manastırlarda omuz ve dizleri kapatan kıyafet tercih edin; camilerde kadınlar için başörtüsü gerekir.
• Ödeme: Belediye otobüslerinde kartlı biniş kartsız binişten ucuzdur; köy ve manastır ziyaretlerinde nakit bulundurun.

Mardin’den günübirlik geziler

• Midyat ve Tur Abdin: Konukevi, telkari atölyeleri, Mor Gabriel Manastırı ve Anıtlı Meryem Ana Kilisesi; özel araçla tam gün.
• Dara ve Nusaybin: Dara Antik Kenti’nin nekropol ve sarnıçları, ardından Nusaybin’de Mor Yakup Kilisesi ve Zeynel Abidin Camii.
• Savur ve Dereiçi: Vadi manzarası, taş konaklar ve terk edilmiş Süryani köyü; yarım gün.
• Hasankeyf (Batman): Midyat üzerinden ulaşılan, Ilısu Barajı nedeniyle yeni yerleşime taşınan Hasankeyf ve Hasankeyf Müzesi; Midyat rotasıyla birleştirilebilir.
• Diyarbakır: Karayoluyla yaklaşık 95 km; surlar ve Hevsel Bahçeleri (UNESCO Dünya Mirası) için günübirlik gidilebilir.

Diğer şehir rehberlerimiz için Türkiye şehirleri sayfasına göz atabilirsiniz.